Tedavi Öncesi Neler Yapılmalı
Tüp Bebek Tedavi Aşamaları
Hormon Baskılayıcı İlaçlar
Yumurta Geliştirici İlaçlar
Çatlatma İğnesi
Yumurta Toplama İşlemi
Embriyoloji Laboratuvarı
Embryo Transferi
Luteal Faz Desteği
Gebelik Testi
Tüp Bebek Tedavisi Başarısı
Yumurtalıkların Aşırı Uyarılması

Embriyo transferi tüp bebek tedavisinin en can alıcı aşamasıdır. Günlerce uygulanan ilaçlar ile geliştirilen yumurtalar ve ileri teknoloji altyapısı olan laboratuarlarda yapılan dölleme işleminin ardından elde edilen embriyolar artık anne rahmine transfer edilmeye hazırdır. Bu aşama aslında teknik olarak oldukça basit olmasına rağmen en ufak hatanın başarıyı olumsuz etkileyecek olması nedeniyle büyük önem taşımaktadır.

Embriyo transfer işlemi ağrısız, herhangi bir anestezi uygulamasını gerektirmeyen bir uygulamadır. Embriyo transferi yapılırken hasta jinekolojik muayene pozisyonunda yatırılır, steril örtüler örtüldükten sonra vajinaya spekulum adı verilen jinekolojik muayene aleti uygulanarak vajina içi bazı özel sıvılarla temizlenir. Hastanın transfer sırasında idrar torbasının (mesane) dolu olması işlemin kolay yapılabilmesi açısından çok önemlidir. Ardından asistan hemşirenin karından uygulandığı ultrason eşliğinde ince bir kateter rahim ağzından geçirilerek rahim boşluğuna ilerletilir. Bu işlem sırasında çok yavaş ve dikkatli davranmak, ultrason ile kateteri izleyerek rahim içi zarında (endometrium) travma yaratmamak çok önemlidir.

Embriyo transferi sırasında bazı hastalarda zorluk yaşanabilmektedir. Bu durum kateterin rahim ağzından kolayca geçmemesinden kaynaklanır. Özellikle geçmiş öyküsünde rahim ağzına uygulanmış cerrahi (konizasyon, LEEP ameliyatları gibi) ve rahim ağzında polip veya myom gibi kitlelerin varlığında embriyo transferinde zorluk ihtimali artmaktadır. Bazı klinikler yumurta toplamı işlemi (OPU) sonrasında "mock transfer" denilen deneme transferi yaparak embriyo transferi kolaylığı açısından bilgi edinmeyi tercih edebilirler.

Embriyo transferi hücresel gelişimlerine bağlı olarak genellikle üçüncü günde yapılmakla birlikte 2–6. günler arasında da uygulanabilir. Transferin geç uygulanması, embriyoların laboratuar şartlarında yaşamlarını sürdürememe riski açısından artış sağlarken, geç transfer edilen embriyoların rahim içi zarına (endometrium) tutunarak gebelik oluşma şansı daha yüksektir. Dolayısıyla embriyo transferi zamanlaması tüp bebek hekimi ve embriyologlar arasındaki toplantıda embriyo kalite ve sayısına göre planlanmalıdır.

Tüp bebek tedavisi sonrası gebelik başarısı ile transfer edilen embriyo sayısıyla arasında direk bir bağlantı vardır. En yüksek klinik gebelik oranları 2-4 embriyo transfer edilmesiyle sağlanmaktadır. Ancak birden fazla sayıda embriyo transfer edildiğinde çoğul gebelik oranları da artmaktadır. Ülkemizde kadının yaşına ve embriyoların kalitesine göre transfer edilecek embriyo sayısı bir ya da iki tane olarak belirlenir. Yasalarımız 35 yaş altında transfer edilecek embriyo sayısı bir, 35 yaş üstünde ise iki olarak sınırlandırılmıştır.

Embriyo transferi sonrası yatak istirahati ne kadar uygulanmalıdır?

Tüp bebek tedavisinin yeni uygulanmaya başladığı dönemlerden günümüze anne adaylarının en çok merak ettiği soruların başında embriyo transferi sonrası ne kadar süre istirahat etmek gerektiğidir. Anne adayları transfer edilen embriyonun "geri düşmesi" kaygısı nedeniyle hareket etmekten çekinmektedirler.

Ancak yapılan bilimsel çalışmalar bizlere embriyo transferi sonrası yatak istirahatinin yararını göstermemektedir. Hatta 24 saat gibi uzun yatak istirahatinin araştırıldığı çalışmalarda gebelik oranlarının azaldığı bile gösterilmiştir. Bunun nedeni muhtemelen bu kadar uzun süreli istirahatin anne adayı üzerinde yarattığı strestir. Bir saatten kısa süreli yatak istirahati hakkındaki araştırmalar ise gebelik oranlarını değiştirmemektedir.

Bu nedenle embriyo transferi sonrası anne adaylarının yatak istirahatine alınmalarının bilimsel altyapısı bulunmamaktadır. Ancak hemen hemen tüm tüp bebek merkezleri anne adaylarının kaygısını göz önünde alarak bir süre yatak istirahati uygulamaktadır. Bilinmelidir ki, rahim içi zarı (endometrium) gerçek bir boşluk değildir ve rahim duvarları birbirine değen yapılardır. Embriyonun rahim içi zarına (endometrium) tutunması fiziksel değil biyolojik bir olaydır. Unutmamak gerekir ki tedavi dışında oluşan gebeliklerin birçoğunda anne adayları hamileliklerini erken dönemde fark etmemektedirler ve sosyal hayatlarına devam etmektedirler.

Embriyo transferi sonrası cinsel ilişki yasaklanmalı mıdır?

Tüp bebek tedavisi sonrasında çiftler cinsel ilişkiden kaçınmaktadır. Yaygın olarak cinsel ilişkiye girmenin ve orgazm olmanın embriyoların tutunma şansını azalttığı düşünülmektedir. Embriyoların rahim içinde olduğunu bildiğinde cinsel ilişki çok da kolay olmamaktadır. Ancak bilimsel çalışmalar cinsel ilişki ve orgazm yaşamanın gebelik şansını düşürmediğini göstermektedir. Hatta kapsamlı bir çalışmada embriyo transferinden iki gün sonra cinsel ilişkide bulunan çiftlerin gebelik oranlarında istatistiksel bir artış saptanmıştır. Çalışmayı yayınlayan ekibin yorumuna göre bunun nedeni erkeğin menisinde var olan bağışıklık baskılayıcı bazı faktörlerin kadındaki bağışıklığı azaltarak embriyonun reddedilmesini engellemektedir.

Yumurtalıkları uygulanan ilaçlardan dolayı fazla uyarılmış (OHSS) olan çiftlerin cinsel ilişkide bulunmaları önerilmemektedir. Cinsel ilişki sırasında oluşabilecek travma böyle yumurtalıkların kanamasına ve ağrıya nedenle olabilmektedir. Cinsel ilişkinin beklenmeyen sonuçlara neden olduğu diğer bir durum da yumurta toplama işlemi (OPU) öncesi girilen ilişkiler nedeni kendiliğinde gebeliklerin oluşmasıdır.

Embriyo transferi sonrası spor yapılabilir mi?

Her kişinin fiziksel performansı farklı olacağı için hangi hastaya, ne kadar sporun, nasıl etki edeceğini belirlemek çok zordur. Bu nedenle spor yapmanın embriyo tutunmasına katkı ya da zararı olacağı konusunda çok güvenilir çalışmalar mevcut değildir. Ancak yapılan gözlemsel çalışmalar yoğun fiziksel aktivasyonlar tüp bebek başarısını olumsuz etkileyebilir düşüncesini desteklemektedir. Yoğun spor yapmanın başarı üzerine olumsuz sonuçları embriyo üzerine fiziksel etkiler dışında, vücudun sıcaklığının artması ya da rahime giden kan dolaşımının azalması gibi dolaylı etkilerle de olabilmektedir. Ancak şunu tekrarlamak gerekir ki anne adayının günlük aktivasyonları, 30 dakikalık düz yürüyüşleri ve hafif tempoda yüzmesi tüp bebek tedavisine olumsuz etki yapmayacaktır.

Embriyo transferi sonrası işyerinden izin alınmalı mıdır?

Bu sorunun cevabı kesinlikle hayır… Birçok hastanın bu yönde talepleri olmasına rağmen, embriyo transferinden gebelik testinin yapılacağı güne kadar geçen yaklaşık 12 günlük süreç çok yavaş ve stresli geçmektedir. Bu nedenler kadınların konsantrasyonlarını dağıtacak şekilde işlerine geri dönmeleri, arkadaşlarının sağlayacakları sosyal destek tüm bu süreci yalnız başına evde geçirmekten çok daha yararlı olacaktır. Ancak tedaviyi olumsuz etkileyeceği için değil, iş ortamının keyifsiz ve stresli olması durumumda hastaların stresten uzak olmaları açısından izin almaları mantıklı olabilir.